Bláber fyrir heilsuna

Bláber eru ekki bara bragðgóð, það leikur enginn vafi á því að þau eru líka einstaklega góð fyrir heilsuna. Fjölmargar rannsóknir hafa sýnt fram á að bláber eru holl og áhrifarík gegn ýmsum sjúkdómum en þau hafa verið notuð til lækninga í a.m.k. þúsund ár. Ég nota íslensk bláber mikið í ráðgjöfinni hjá mér og borða þau sjálf daglega. Bláber eru án efa auðveldasta ráðið sem ég gef sjúklingum því öllum finnst bláber góð og engum finnst erfitt að þurfa að borða þau á hverjum degi.

Þurrkuð aðalbláber (Vaccinium myrtillus), oft sem staðlað þykkni í hylkjum, hafa notið mikilla vinsælda sem fæðubótarefni í Norður-Ameríku og Evrópu undanfarna áratugi. Bláber (Vaccinium uliginosum) hafa mun minna verið notuð til lækninga og að sama skapi verið lítið rannsökuð í samanburði við aðalbláber. Það þýðir hinsvegar ekki að bláber séu ekki áhrifarík til lækninga líkt og aðalbláber en ég hef fulla trú á að bláber geri sama gagn og aðalbláber.

Aðalbláber hafa verið notuð til lækninga í a.m.k. þúsund ár, en heimildir eru um notkun þeirra til lækninga í Þýskalandi allt frá 12. öld. Í seinni heimsstyrjöldinni í Bretlandi var fyrst farið að rannsaka aðalbláber þegar flugmönnum í breska flughernum var gefin aðalbláberjasulta því hún þótti bæta sjón þeirra, sérstaklega í næturflugi. Allar götur síðan hafa áhrif aðalbláberja á sjón og augnsjúkdóma verið rannsökuð.

Bláber hafa lengi verið vinsæl við margskyns augnsjúkdómum tengdum sjónhimnu, háum blóðþrýstingi og sykursýki. Þau styrkja líka sjónina og þykja góð gegn gláku, vagli og náttblindu. Ég læt alltaf sjúklinga með augnsjúkdóma borða íslensk bláber daglega ásamt því að taka triphala sem er líka einstaklega gott fyrir sjónina.

Löng hefð er fyrir því að nota þurrkuð og soðin aðalbláber við niðurgangi, sérstaklega hjá börnum. Þau eru einnig bakteríudrepandi og eru m.a. góð gegn Helicobacter pylori-bakteríunni, sem veldur magabólgum og magasárum, og að auki þykja þau góð við ristilbólgum. Fersk bláber innhalda hinsvegar ávaxtasykur sem örvar meltinguna og eru hægðalosandi.

Aðalbláber innihalda hátt hlutfall af andoxunarefnum, sem styrkja ónæmiskerfið og minnka hættuna á hjarta- og æðasjúkdómum. Aðalbláber og lauf þeirra þykja einnig góð við tannholdsbólgum og hálsbólgu. Bæði lauf og ber þykja vatnslosandi og góð við blöðrubólgu og áður en insúlín kom til sögunnar voru aðalbláberjalauf notuð til að lækka blóðsykur. Þau eru afar auðug af vítamínum og hafa líka verið notuð gegn blóðleysi og skyrbjúg.

Bláber eru afar auðug af vítamínum og innihalda hátt hlutfall af andoxunarefnum sem draga úr fínum línum og hrukkumyndun. Rannsóknir á aðalbláberjum hafa líka gefið til kynna að útvortis notkun geti verndað húðina fyrir skaðlegum áhrifum sólargeisla. Ég mæli eindregið með því að þú borðir íslensk bláber og krækiber á hverjum degi til að viðhalda heilbrigðri húð og vernda gegn sjúkdómum. Húðin þarfnast hinsvegar líka langvarandi raka útvortis og þá er þessi rakagefandi tilboðspakki tilvalinn enda er hann sá vinsælasti í vefverslun hjá mér.

Fjölmargar rannsóknir hafa sýnt fram á að aðalbláber hafa hamlandi áhrif á vöxt krabbameinsfruma, m.a. hvítblæðis-, ristil-, og brjóstakrabbameinsfruma. Ég nota alltaf íslensk bláber og lækningasveppi samhliða sérblönduðum jurtum þegar ég fæst við krabbamein í ráðgjöfinni hjá mér. Ég fæst alltaf við krabbamein samhliða hefðbundinni krabbameinsmeðferð eða sem eftirmeðferð, en ég mæli aldrei með því að fólk hætti hefðbundinni krabbameinsmeðferð og sé eingöngu á bláberjum, jurtum og sveppum. Ef þú getur ekki tínt eða keypt íslensk bláber þá mæli ég með að þú kaupir lífrænt vottuð bláber því venjuleg bláber innihalda oft rotvarnarefni sem geta verið skaðleg.

Aðalbláber þykja áhrifarík gegn æðahnútum, æðabólgum, æðakölkun, kuldaóþoli (Raynaud’s-heilkenni), gyllinæð og blóðnösum. Þau eru einnig styrkjandi fyrir viðkvæmar háræðar.

Aðalbláber geta minnkað blæðingar s.s. millitíðablæðingar og blæðingar í tengslum við uppskurði. Berin og lauf þeirra þykja einnig góð útvortis til að græða sár og í skol við særindum og útferð úr leggöngum. Þau hafa einnig verið notuð gegn tíðaverkjum og fyrirtíðaspennu.

Mér finnst einstaklega gott að fá mér bláber í morgunmat en ég tíni mikið af berjum á haustin og frysti til vetrarins. Þessa dagana finnst mér þetta hinn fullkomni morgunmatur með bláberjum! Þessi glútenlausi morgungrautur með bláberjum er líka einstaklega góður á morgana.

„Ber, blöð og rót þessarar jurtar eru kælandi, barkandi og forrotnun mótstandandi. Þau eru því góð móti lífsýki, köldu, sem og skyrbjúgi, samt til að þurka upp skarpa vessa úr slæmum kaunum.“

Í mörgum af eft­ir­far­andi rann­sóknum er notað aðal­blá­berja­þykkni í hylkjum þar sem búið er að staðla virka efnið antó­­sý­anó­síð.

• Allmargar klínískar rannsóknir á mönnum hafa verið gerðar á virkni aðalbláberja í augnsjúkdómum, þær elstu frá 7. áratug 20. aldar. Nýrri tvíblindar rannsóknir með lyfleysu eru betur úr garði gerðar en þær eldri, en þær staðfesta í flestum tilfellum eldri rannsóknir.
• Þessar klínísku rannsóknir gefa til kynna jákvæð áhrif aðalbláberja á sjónhimnusjúkdóma, augnsjúkdóma tengda háum blóðþrýstingi sem og sykursýki, náttblindu, gláku, nærsýni og vagl á auga.^1-6 Nýlegar rannsóknir hafa þó að einhverju leyti hrakið niðurstöður eldri rannsókna á náttblindu.^7,8
• Að auki hafa verið gerðar nokkrar rannsóknir í tilraunaglösum og á dýrum, og sýna þær einnig fram á jákvæða virkni aðalbláberja í meðferð augnsjúkdóma.^9-15
• Nokkrar klínískar rannsóknir hafa verið gerðar á virkni aðalbláberja í tengslum við æðasjúkdóma. Þær hafa m.a. sýnt jákvæðar niðurstöður gagnvart æðasjúkdómum, t.d. kuldaóþoli, æðahnútum, gyllinæð og æðabólgum. Einnig þóttu aðalbláberin minnka bjúg, verki, krampa og kláða af völdum vanvirkni í æðakerfinu.^16-21
• Tvær klínískar rannsóknir telja að aðalbláber minnki blæðingar, bæði millitíðablæðingar vegna lykkjunnar²² og blæðingar í tengslum við uppskurði.²³
• Allnokkrar rannsóknir hafa verið gerðar í tilraunaglösum og á dýrum þar sem líkur þykja benda til að aðalbláber styrki hjarta og æðakerfi og verndi gegn æðakölkun.^24-30
• Aðalbláber innihalda mikið af andoxunarefnum, eins og fjölmargar rannsóknir í tilraunaglösum hafa sýnt fram á,^31-43 og þau hafa einnig bólgueyðandi áhrif.¹
• Rannsóknir í tilraunaglösum og á dýrum hafa sýnt fram á að aðalbláber hafa hamlandi áhrif á vöxt krabbameinsfruma, m.a. hvítblæðis-, ristil-, og brjóstakrabbameinsfruma.^44-53 Í einni slíkri rannsókn kom m.a. fram að af 10 berjategundum sem rannsakaðar voru sýndu aðalbláberin mestu áhrifin.⁵⁴
• Rannsóknir á bæði berjum og lyngi í tilraunaglösum hafa sýnt fram á bakteríuhemjandi áhrif.⁵⁵ Aðalbláberjalyng hefur áhrif á berklabakteríur⁵⁶ en aðalbláberin þykja virk gegn pneumókokkum (Streptococcus pneumoniae), sem m.a. valda lungnabólgu, heilahimnubólgu og eyrnabólgu.⁵⁷
• Einnig hefur verið sýnt fram á virkni aðalbláberja gegn Helicobacter pylori, sem veldur magabólgum og magasárum,^58,59 og snýkjudýrinu Giardia duodenalis sem er algeng orsök niðurgangs.⁶⁰
• Bæði aðalbláberjalauf og ber hafa hefðbundið verið notuð til að lækka blóðsykur; sumar rannsóknir styðja þá virkni^61,62 en aðrar ekki.⁶³
• Rannsóknir á aðalbláberjum hafa gefið til kynna að útvortis notkun geti verndað húðina fyrir skaðlegum áhrifum sólargeisla.^64,65
• Ein klínísk rannsókn taldi að aðalbláber gætu virkað gegn tíðaverkjum og fyrirtíðaspennu.⁶⁶

Bláber (Vaccinium uliginosum) hafa lítið verið rannsökuð miðað við aðalbláber, en nokkrar nýlegar rannsóknir hafa þó verið gerðar.

• Rannsóknir í tilraunaglösum á bláberjum hafa sýnt hamlandi áhrif á krabbameinsfrumur,^67,68 lækkandi áhrif á blóðsykur⁶⁹ og andoxunaráhrif.^70,71
• Sýnt hefur verið fram á í rannsóknum í tilraunaglösum  að bláber dragi úr frumudauða og skaðlegum áhrifum ljóss á sjónhimnu augans, ásamt því að auka möguleika á því að sjónhimnan lagist aftur eftir skaða af völdum ljóss.⁷²

Fersk ber: 1-2 dl á dag. Stöðluð hylki (25% antó­sý­anó­síð): 200 til 600 mg á dag. Þurrkuð ber eða lauf: 1-2 tsk. í bolla þrisvar á dag.

Stórir skammtar af stöðl­uðu aðal­blá­berja­þykkni í hylkjum til langs tíma geta haft áhrif á blóð­þynn­ing­ar­lyf. Syk­ur­sjúkir sem taka insúlín ættu ekki að inn­byrða aðal­blá­berja­lauf nema undir eft­ir­liti fag­fólks. Ekki er æski­legt að nota aðal­blá­berja­lauf lengur en þrjár vikur sam­fellt.