Birki er bólgueyðandi og vatnslosandi

Birki er bæði bólgueyðandi og vatnslosandi en það hefur verið notað til lækninga frá örófi alda. Margar tegundir af birki eru notaðar til lækninga; ein sú þekktasta er valbjörk, B. pendula, sem ekki vex á Íslandi, en íslenska birkið hefur mjög svipaða virkni samkvæmt mörgum heimildum. Það er einnig mín reynsla, en ég hef notað birki í ráðgjöfinni hjá mér í yfir þrjá áratugi með góðum árangri.

Ég tíni birkiblöð (og fremsta hluta ungra sprota) snemma á sumrin áður en þau verða maðkinum að bráð. Ég bý til birkiolíu úr fersku birki sama dag og ég tíni það. Þessa olíu nota ég í sáramyrslið mitt ásamt vallhumli, mjaðjurt og arfa en sárasmyrslið hefur verið afar vinsælt við hverskyns húðkvillum í meira en áratug. Ég bý líka til tinktúru (jurtir í alkóhóli) úr birki sem ég blanda ásamt öðrum jurtum fyrir tinktúruna fíflablöð og birki sem er vatnslosandi. Ég nota líka birkitinktúru í ráðgjöfinni hjá mér og þurrka birkiblöð í te fyrir sjúklinga.

• Latneskt heiti: Betula pubescens.
• Nýttir hlutar: blöð, börkur og fremsti hluti ungra sprota.
• Áhrif: græðandi, bólgueyðandi, bakteríudrepandi, vatnslosandi, barkandi, svitadrífandi og vægt verkjastillandi.
• Notkun: sár, exem, sórísasis, liða-, þvagsýru- og sóríasisgigt, nýrnasteinar, bjúgur, blöðrubólga, vöðvabólga. 

Birki er einstaklega gott fyrir húðina því það er mjög bólgueyðandi og bakteríudrepandi. Það er hefðbundið að nota birki til að græða sár og það er notað bæði innvortis og útvortis fyrir exem og sóríasis. Sárasmyrslið mitt sem inniheldur olíu úr freskum birkiblöðum hefur verið eitt vinsælasta smyrslið á Íslandi í yfir áratug. Það hefur reynst sérstaklega vel til að græða sár, draga úr kláða og gegn skordýrabitum, gyllinæð og frunsum. Sáramyrslið er einnig mjög vinsælt fyrir mæður og börn, sérstaklega gegn bleiuútbrotum, sárum geirvörtum, sliti á meðgöngu og sveppasýkingu í leggöngum.

Birkilauf þykja mjög góð til lækninga, en þau eru vatnslosandi og hafa mikið verið notuð við gigtarsjúkdómum, sérstaklega liða-, sóríasis- og þvagsýrugigt. Birkilauf eru einnig góð við blöðrubólgu og öðrum sýkingum í þvagrásarkerfi og eru auk þess notuð gegn nýrnasteinum og bjúg. Þá hefur birkibörkur þótt hafa góð áhrifa á vöðva- og liðverki og má gera seyði úr berkinum eða nota tinktúru, væta klút í og leggja við gigtarverki.

Grasalæknar hafa löngum notað birki bæði innvortis og útvortis til að stuðla að hárvexti, en þekkt er að nota birki í hárvörur til að örva hárvöxt.

„Tré þetta hefir styrkjandi, þvagdrífandi, blóðhreinsandi, samandragandi krapt. Af nýsprottnum og þurkuðum blöðum þess gjörist te. Af berkinum gjörist seyði, hvaraf mátuligt er að taka 2 matspæni í senn. Púlver af berkinum er gott móti megn- og krapta-leysi, matarólyst; þaraf takist full teskeið í senn, 3svar dagliga, í spæni, fullum af mysu.“ – Oddur Jónsson Hjaltalín, Íslenzk grasafræði 1830

Sumar af eftirgreindum rannsóknum beinast að efnum sem hafa verið einangruð úr birkiberki og margar þeirra eru gerðar á valbjörk, B. pendula, tegund sem vex ekki á Íslandi. Heimildir herma hinsvegar að íslenska birkið og aðrar birkitegundir hafi verið notaðar á mjög svipaðan hátt og valbjörkin.

• Klínísk opin rannsókn án lyfleysu var gerð á birkilaufum með þátttöku 1066 einstaklinga með þvagfærasýkingar eða -bólgur. Meira en helmingur sjúklinga fékk einnig sýklalyf; í lok rannsóknar voru 80% þeirra sem tóku sýklalyf án einkenna og 75% þeirra sem fengu einungis birki reyndust líka laus við einkenni. Yfir 90% bæði lækna og sjúklinga mátu virkni birkis góða eða mjög góða. Innan við 1% þátttakenda fann fyrir vægum aukaverkunum.
• Í lítilli tvíblindri klínískri rannsókn með lyfleysu var sjúklingum með þvagfærasýkingu gefið birkite í 20 daga. Örverum í þvagi fækkaði um 39% hjá þeim sem fengu birki á móti 18% hjá þeim sem fengu lyfleysu. Í lok rannsóknar voru þrír af sjö sjúklingum sem fengu birki lausir við einkenni en í lyfleysuhóp var einn af sex án einkenna.
• Rannsókn þar sem dýr voru látin drekka birkite sýndi marktæka aukningu á magni þvags og útskilnaði klóríðs; önnur rannsókn sýndi ekki aukið þvagmagn en bæði aukningu í útskilnaði klóríðs og þvagefnis.
• Í þriðju rannsókninni á dýrum þar sem notuð voru nýútsprungin birkilaufblöð greindust engin vatnslosandi áhrif.
• Fleiri rannsóknir á dýrum hafa sýnt bæði jákvæð og neikvæð vatnslosandi áhrif birkiblaða.
• Eins hafa verið leiddar líkur að því að kalíummagn í birkiblöðum valdi vatnslosandi áhrifum birkiblaða.¹
• Virk efni úr birkiberki hafa reynst vel við sárum, þar á meðal frunsusárum,^2,3 og húðkvillum.^4-7
• Virk efni úr nokkrum tegundum af birkiberki eru talin hamla vexti krabbameinsfrumna, meðal annars í maga-, lungna- og briskrabbameini.^8-16
• Rannsóknir á mansjúríubjörk, B. platyphylla var. japonica, hafa gefið vísbendingar um að efni í berki geti örvað ónæmiskerfið,¹⁷ séu bólgueyðandi, verndi brjósk hjá fólki með slitgigt^18,19 og hafi andoxunarvirkni og verndandi áhrif á lifur.^14,20
• Einnig hefur verið sýnt fram á hamlandi áhrif birkitjöruolíu á Legionella pneumophila-bakteríu, sem veldur lungnabólgu,²¹ og að efni úr berki virki á berklabakteríuna.²²
• Rannsóknir á íslensku birki, gerðar í tilraunaglösum, hafa sýnt hamlandi áhrif á bakteríuna Staphylococcus aureus²³ og rannsóknir á öðrum birkitegundum hafa leitt í ljós bakteríu- og sveppadrepandi eiginleika^24,25 sem og bólgueyðandi áhrif,²⁶ auk þess sem þær gefa til kynna að birki hafi jákvæð áhrif á gigtarsjúkdóma.²⁷

Rannsóknir hafa gefið tilkynna að ekki sé ráðlegt að gefa birkiblöð þeim sem eru með bjúg vegna skertrar starfsemi hjarta og nýrna.